شب محمد حقوقي

   مجله بخارا  كه پيش از اين شب هايي همچون شب مولانا ، شب ملك الشعراي بهار و شب فريدون مشيري را برگزار كرده ، اينك شصت و دومين شب از شبهاي بخارا را به بزرگداشت محمد حقوقي اختصاص داده است .

     محمد حقوقي هفتاد سالگي را پشت سر گذاشت ، نام حقوقي با شعر ايران بويژه شعر مدرن ايران سالهاست كه گره خورده است . تلسط حقوقي بر ادبيات كلاسيك ايران و آشنايي او با مكتب هاي نقد ادبي غرب در آثار پژوهي حقوقي و سروده هايش منعكس است . بدون ترديد كتابها ، مقالات و سخنراني هاي محمد حقوقي در نقد و تئوريزه كردن قوانين شعر معاصر ايران ماندگار باقي خواهد ماند. او از بنيان گذاران جنگ اصفهان بود كه در كنار ابوالحسن نجفي ، جليل دوستخواه ، هوشنگ گلشيري و احمد ميرعلايي جريان ادبي بسيار متين و قوي و به دور از جار و جنجال هاي رايج ادبي را چندين دهه هدايت مي كرد .

   محمد حقوقي علاوه بر شاعري چندين كتاب در نقد شاعران معاصر ايران منتشر كرده است . و به حق مي توان آثار او را در نقد اشعار احمد شاملو ، مهدي اخوان ثالث ، سيمين بهبهاني ، سهراب سپهري از مهمترين متون نقد ادبي است . هنوز انتخاب او از شاعر معاصر ايران با عنوان « شعر نو از آغاز تا امروز » بعد از گذشت سي و پنج سال متعبرترين آنتولوژي شعر معاصر ايران به شمار مي رود.

   در شب محمد حقوقي قرار است : محمود دولت آبادي ـ مفتون اميني ـ جواد مجابي ـ محمد علي سپانلوـ علي دهباشي ـ عنايت سميعي ، بيتا رهاوي در زمينه هاي گوناگون آثار و شخصيت ادبي محمد حقوقي سخنراني كنند و پيام دكتر جليل دوستخواه نيز كه به همين مناسبت ارسال شده قرائت مي شود . همچنين فيلم مستندي از زندگي وي پخش خواهد شد .

    شب محمد حقوقي با همكاري مجله بخارا ، انتشارات نگاه ، فصل نامه پاپريك و مركز هنر پژوهي نقش جهان در ساعت پنج بعد از ظهر عصر يكشنبه دوازدهم خرداد ماه در تالار نقش جهان واقع در خيابان وليعصر ، ضلع جنوبي پارك ساعي ، پلاك 1101 برگزار مي شود.

نوشتا

    شماره ششم ماهنامه‌ي بين‌المللي ادبي و هنري نوشتا منتشر شد. نوشتا به داستان وشعر مي‌پردازد. سردبير نوشتا محمد حسين مدل است وعلي مومني معاون سر دبير. حسين آتش پرور دبير داستان، دبير بخش عربي سهيلا پرستگاري، دبير بخش انگليسي فرامرز سليماني، دبير بخش فرانسه آرش جودكي و مدير هنري بهاةالدين مرشدي استهباني ديگر همكاران اين ماهنامه هستند.

داستان‌هاي اين شماره اين‌هاست:

خانه سومين درس ترس (كاظم رضا)
 حكايت مهندس پور اسداللهِ حاجي (عليمراد فدائي نيا)
 سگ گنده خانه آجر قرمز (هادي كيكاووسي)
 مرغ مينا (محمدرضا بيگي)
 ذكر عزيز (احمد اخلاقي)
 همه، اما به نوبت (نادر ساعي‌ور
 وجمعه بود كه جنّي سرك كشيد ( وحيد حسيني)

 مقاله‌ي «بهار؛ خياباني در زمان» به بررسي زمان در رمان«خيابان بهار آبي بود» رمان برگزيده‌ي ‌انجمن مطالعاتي آثار داستاني متفاوت«واو» نوشته‌ي حسين آتش پرور مي‌پردازد. مقاله‌ي «تاريخ به عنوان ميراث فرخنده يا شوم؟» نوشته‌ي مارتن وان دلدن ترجمه‌ي جواد اسحاقيان درآمدي بر رمان خويشاوندان دور نوشته‌ي كارلوس فوئنتس است .
   شعر‌هاي اين شماره از: يدالله رويائي ، اسماعيل شاهرودي ، فيروزه ميزاني، محمدعلي سپانلو، شهرام بشرا، رامين مكوندي، فرامرز سليماني، علي الفتي، مهري جعفري، ابوالفضل پاشا، حجت صوفي است. چند شعر از گيلويك برگردان به فارسي از آرش جودكي و جوسپه اونگاراتي برگردان فرامرز سليماني و احمد مطر شعر گفت‌وگوي درها با برگردان سهيلا پرستگاري ديگر شعرهاي اين شماره است.
   « تصوير» و «هيجاني كه شعرش مي‌ناميم» دو مقاله از پير روردي نيز برگردان آرش جودكي است. نوشتا را مي‌توانيد از كتاب‌فروشي‌هاي معتبر تهران و شهرستان‌ها تهيه كنيد.

زن آزاری در قصه ها و تاریخ
 

کتاب زن‌آزاری در قصه‌ها و تاریخ یک اثر پزوهشی به‌قلم شکوفه تقی است که به‌وسیله‌ی نشر باران در استکهلم چاپ و منتشر شده است.
تاریخ، قصه‌های عامیانه، آداب و رسوم اجتماعی و باورهای مذهبی نشان می‌دهند که زن همواره با خشونت مورد تحقیر و آزار قرار گرفته است.
تاریخ می‌گوید زنان در بسیاری از نقاط جهان به‌جرم زن به‌دنیا آمدن، زنده به‌گور شده‌اند. تاریخ مجازات‌های مذهبی و اجتماعی می‌گوید اگر مردی از زنش، دخترش، مادرش و خواهرش کوچک‌ترین خلافی ببیند یا بشنود که احتمالا جنبه‌ی جنسی داشته باشد، مرد اجازه دارد زن را مثله کند، بی‌آن‌که مجازاتی برایش وجود داشته باشد.
قصه‌های عامیانه می‌گوید اگر زنی نازا بوده یا برای مرد فرزند پسر نمی‌آورده، مرد اجازه داشته او را نیمه‌شب در سرما و تاریکی از خانه بیرون یا در سیاه‌چالی زندانی کند. زن تنها روزی از آن گور دست‌ساز بیرون می‌آمده که مردی دیگر به‌طور مثال پسرش به عرصه‌ی وجود می‌رسیده و وسیله‌ی خلاصی او را فراهم می‌کرده است.
آداب و رسوم نشان می‌دهند که در مراسم عروسی، مرد، زن را تحت عنوان مهریه و یا شیربها می‌خریده و هنوز هم می‌خرد. همان آداب و رسوم در نقطه‌ای از جهان می‌گوید مرد باید با چوب بر سر عروسش بکوبد و یا به بالای بام برود تا زن از زیر پایش رد شود.
قوانین اجتماعی و مذهبی در بعضی جوامع می‌گوید زن برای برآورد نیاز جنسی مرد هر چقدر هم کودک باشد، رسیده و بالغ محسوب می‌شود و برای برخورداری از حقوق مالی و سایر حقوق انسانی، هرچقدر هم توانا و خردمند باشد، هنوز ناقص‌العقل به‌حساب می‌آید.
در بسیاری از متون مذهبی در تاكید بر دو اصل در رابطه با زنان اتفاق نظر وجود دارد: یك، زن بالقوه دارای نیروی جنسی مخرب و شیطانی است و دو: فاقد قوه‌ی عقلانی است. به‌همین دلیل است كه در اغلب متون سفارش می‌شود كه مرد می‌بایست امكان هشیاری قدرت جنسی را در زن چنان تحقیر و لگدكوب كند كه این نیرو در زن مجال سربلند كردن نیابد و دیگر این‌که بهدلیل فقدان عقل و امكان گول خوردن، او را دائم زیر سلطه و نفوذ خود داشته باشد.
به‌عقیده‌ی شکوفه تقی، «پشت هر خشونتی که ابراز می‌شود ترسی درونی و پشت هر تحقیری که به‌کسی روا داشته می‌شود حسادت و احساس خودکم‌بینی نهفته است و اگر تاریخ بشر پر از خشونت و تحقیر نسبت به‌زن است در واقع گواه ترس مردها از زن‌ها و احساس خودکم‌بینی‌شان در برابر زنان است.»
در این کتاب تاکید می‌شود آن‌چه از دید قوانین مذهبی و اجتماعی پاره‌ای جوامع، درباره‌ی زنان، ضد ارزش و کفرآمیز به‌شمار می‌آمده، در دوره‌ای دیگر تبدیل به باوری قدسی شده است. تنها بازی قدرت و تلقی مردانه از آن بوده که قدسی را به شیطانی و به عکس بدل کرده است.
کتاب زن‌آزاری در قصه‌ها و تاریخ، نه‌تنها به‌سابقه‌ی این دیوانگاری در قصه ها، تاریخ، متون مذهبی، آداب و رسوم می‌پردازد بلکه علل آن را نیز مورد بررسی قرار می‌دهد. هم‌چنین می‌کوشد نشان دهد ضعف مردان در رابطه با تسلط بر قوای جنسی سبب خداانگاری خود و دیوانگاری زن شده است.
نویسنده کتاب را در دو بخش تنظیم کرده است. هدف بخش اول که در هشت فصل تنظیم شده این است که سابقه‌ی بیماری زن‌آزاری را نشان دهد و دلایل تاریخی و اجتماعی آن را ریشه‌یابی کند. نگارنده در فصول اول و دوم به حقوقی که جامعه و قانون تحت عنوان صاحب نخستین دختر به‌مرد سپرده است می‌پردازد و عواقب تخطی از آن و یا تجاوز به آن را شرح می‌دهد. هم‌چنین می‌کوشد نشان دهد چگونه متون مذهبی در کنار فرهنگ شفاهی آن مجازات‌ها را توجیه می‌کنند. در فصل سوم در مورد باکره‌گی و دلایل اهمیت آن از دید مردان بحث می‌شود.
فصل چهارم به‌قاعدگی و ارتباط آن با دیوانگاری زن اختصاص دارد. در این فصل مطرح می‌شود که چگونه و چرا یک نماد واحد در رابطه با زنان در یک دوره، رمزی قدسی و در زمانی دیگر به‌رمزی شیطانی مبدل شده است.
موضوع فصل پنجم، هشیاری جنسی زن و عواقب و مجازات‌های مربوط به آن است. هم‌چنین نشان داده می‌شود نماد مار در ارتباط با مرد صورتی قدسی و در رابطه با زن تصویری شیطانی پیدا می‌کند. نگارنده در فصل ششم نه تنها شکار و دزدیدن زنان را به عنوان یک رسم بررسی می‌کند که به‌ریشه‌یابی آن می‌پردازد. ضمن آن‌که سعی می‌کند نشان ‌دهد بین نحوه‌ی امرار معاش و برخورد مالکانه با زن ارتباطی مستقیم وجود دارد.
هدف فصل هفتم نشان دادن تأثیر فقه و متون مذهبی بر فرهنگ شفاهی است. هم‌چنین نشان داده می‌شود که وجود تاریخی زنان نامی یا مادران درستکار انکار شده تا بتوان زنان را موجوداتی احمق و خیانتکار معرفی کرد و به این ترتیب در اعمال تسلط بر ایشان تمهید کم‌تری به‌کار برد.
موضوع فصل هشتم، رفتار عرف جامعه به‌صورت عام و رفتار شوهر به‌صورت خاص با زن در رابطه با باروری و فرزندآوری است.
بخش دوم این دفتر به پنج فصل تقسیم می‌شود و موضوع آن نشان دادن توانایی‌های زنان است که در تاریخ و قصه‌ها گاه بسیار بی اهمیت قلمداد شده و گاه کاملاً انکار شده است.
فصل اول از بخش دوم به زنان و حکومت اختصاص دارد. این فصل به‌حضور زنان در تاریخ، اسطوره و قصه‌های ایرانی و انتظار مردان می‌پردازد. موضوع فصل دوم زنان روحانی یا حتی جادوگر است که علی‌رغم توانایی‌های فراوان گمنام مانده‌اند. فصل سوم به زنان سپاهی‌ای می‌پردازد که در لباس مردان خدمت ‌می‌کرده‌اند. فصل چهارم به‌زنان و هنر اختصاص دارد. این فصل به زنان معروف و گمنامی می‌پردازد که با هنرشان حضوری در قصه‌ها یا فرهنگ شفاهی ندارند اما در تاریخ و سفرنامه‌ها به وجودشان اشاره شده است.
موضوع فصل پنجم زنانی است که از راه جاسوسی و تن فروشی امرار معاش می‌کرده‌اند. از آن جمله‌اند پیرزنان جاسوس و دلاله‌گان.
کتاب را می‌توانید از کتابفروشی‌های محل زندگی خود و یا از طریق نشر باران در سوئد تهیه کنید.
شكوفه‮ ‬تقی
نشر باران ، سوئد
چاپ اول 2008/ 1386
شابک: 2-15-85463-91-978
Info@baran.st
www.baran.st

در چند مجلد؛ يادداشت‌ها و نامه‌هاي جمال‌زاده براي اولين بار منتشر مي‌شود

مجلداتي از کتابهاي آماده شده بنياد محمدعلي جمال زاده شامل يادداشتها، نامه ها و مقالات اين داستان‌نويس به زودي منتشر خواهد شد.

به گزارش خبرنگار مهر، علي دهباشي نماينده هيئت امناي بنياد محمدعلي جمال زاده از انتشار تعدادي از آثار مرتبط با اين نويسنده تا پايان سال خبر داد.

به گفته وي، مجموعه يادداشتها، نامه ها و مقالات محمدعلي جمال زاده به زودي براي اولين بار و به کوشش وي منتشر مي شود. نامه ها شامل شش جلد است و يادداشتها و مقالات نيز در مجلداتي جداگانه عرضه خواهد شد.

جلد اول يادداشتها توسط سوسن اصيلي آماده مي شود. جلد ديگري از يادداشتهاي جمال زاده درباره موضوعات ادبي و تاريخي و برگرفته از مقالات وي در دوران فعاليت در روزنامه کاوه است که جمال زاده طي آن دوران با نام مستعار "شاهرخ" مقالاتي را منتشر مي کرد. همچنين مقالات تاريخي او درباب مسائل تاريخي در مجلدي جداگانه آماده انتشار مي شود. علي دهباشي علاوه بر اين دو کتاب، مقالات ادبي پدر داستان نويسي ايران را نيز (شامل نقدهاي او بر آثاري چون کليدر، سووشون، مدير مدرسه، بوف کور، تنگسير و...) در دست انتشار دارد.

جلد اول يادداشتها و همچنين سه جلد از نامه ها تا پايان سال منتشر مي شود. ضمن اينکه مجلد مربوط به مقالات دوران روزنامه کاوه نيز هم اينک آماده انتشار است. علي دهباشي در سالهاي اخير ويراستار منتخب هيئت امناي بنياد مربوطه براي چاپ آثار جمال زاده بوده که تاکنون 14 جلد از کتابهاي وي را منتشر کرده است.

محمدعلي جمال زاده در سال 1274 شمسي در اصفهان به دنيا آمد. وي فرزند سيد جمال‌الدين واعظ اصفهاني بود. او نخستين مجموعه داستان‌هاي کوتاه ايراني را تحت عنوان "يکي بود يکي نبود" در سال 1300 در برلين منتشر کرد که به همين دليل وي را آغازگر سبک واقع‌گرايي در نثر معاصر فارسي و نيز پدر داستان کوتاه ايراني مي‌دانند.

 امانت داري و اخلاق مداري

استفاده از اين خبر فقط با ذکر منبع " خبرگزاري مهر " مجاز است.

بانوی من، قمری من

نویسنده: رولد دال
برگردان: شهلا طهماسبی
مجموعه داستان کوتاه
چاپ اول 1384
نشر مرکز
رولد دال نویسندة نروژی تبار، که در سال 1916 در انگلستان به دنیا آمده و در جنگ جهانی دوم در نیروی هوایی انگلستان خدمت کرده است، به سال 1942 در واشنگتن نوشتن را شروع میکند. اولین مجموعه داستان کوتاه او شامل دوازده داستان کوتاه و بر اساس تجربیات جنگی او است. بعدها تلویزیون انگلستان بعضی از داستانهای او را با نام داستانهای غیرمنتظره به فیلم در میآورد. او یکی از موفقترین نویسندگان کتابهای کودک و نوجوان هم هست و نشریة تایمز در بارة داستانهای او نوشته:« داستانهای رولد دال در آینده از جملة آثار کلاسیک خواهند شد.»

مجموعه داستان بانوی من، قمری من شامل پانزده داستان کوتاه از این نویسندة است که به سبک و سیاق خاص خود او نوشته شده. آنچه که در این داستانها بیش از هرچیز نظرگیر است پایان غیرمنتظره و پرداخت خاص آنهاست. تعلیق موجود در هریک از آنها مانع از آن میشود که خواننده تا پایان هر داستان کتاب را، ولو برای لحظهای، زمین بگذارد. خواندن این کتاب را هم به خوانندگانی که در پی لذت خواندن هستند توصیه میکنیم و هم به آنهایی که در پی سبک وسیاق متفاوتی در نوشتناند و هم به همة خوانندگانی که ناباکوف آنهاراخوانندگان«خوب» مینامد.

رولد دال در نوامبر 1990 در هفتادوچهار سالگی درگذشت.

کي ما را داد به باخت
فرهاد کشوري
نشر نيلوفر
چاپ اول زمستان 1384

از اين نويسنده قبلاً رمان«شب موسي» و مجموعه داستان«دايره‌ها» را خوانده‌ايم. براي آشنايي بيشتر با نثر و فضاي رمان« کي ما را داد به باخت»، چند سطري از صفحه‌هاي 20 و 21 آن را برگزيده‌ايم:
بابام گفت:«تو فکر مي‌کني من دلم نمي‌سوزه؟ دلم کبابه. چه کنم؟ نه مي‌تونه سواره بيا، نه هم پياده. اين‌جا مي‌گذاريمش تو خرفت‌خونه. آدم هست که غذا و آبش بده. آخر تابستون ميايم و دوباره مياريمش پيش خودمون. خستگي راه را هم نداره. از دست جونور درامونه.»
مادرم آه کشيد. حتماً جلو خودش را گرفته بود والا زده بود زير گريه.
بابام گفت:« من هم ناراحتم، از پستونش شير خوردم. تو يک راهي بگذار جلوم...»
اين رمان به مسايل ايل، مهاجرت ايل نشين‌ها ومشکلاتي که به هنگام زندگي در حاشية شهر براي آن‌ها پيش مي‌آيد مي پردازد. رمان نود و پنج صفحه‌اي «کي ما را داد به باخت» در سال 1374 نوشته شده است و استفاده از زبان محاوره در گفت‌وگو‌ها از ويژگي‌هاي آن است.

خيابان بهار آبي بود

حسين آتش‌پرور

نشر گل آذين

چاپ اول-1384

حسين آتش‌پرور را با داستان‌هاي کوتاهش مي‌شناختيم. پيش از اين مجموعه داستان «اندوه»- 1372 را از او ديده بوديم. داستان‌هاي کوتاه ديگرش را پس از آن در نشريات ادبي هنري چون تکاپو، گردون، کارنامه و عصر پنجشنبه خوانده‌ايم. کتاب «خيابان بهار آبي بود» اولين رمان آتش‌پرور است.
اين رمان دردهة چهل و پنجاه روي مي‌دهد. در فصل اوّل به مهاجرت راوي و خانواده‌اش از روستاي ديسفانِ گناباد به شهر مشهد مي‌پردازد. مصيبت‌هاي روستايي دهة چهل را به خوبي شاهد هستيم. در فصل دوم و سوم مراحل زندگي راوي را دنبال مي‌کنيم. راوي در گذرسال‌ها به دنبال گم‌شدگي‌هاي نسل‌هاي گذشته مي‌گردد. در بخش «بحران» از فصل سوم شاهد حضور نسلي که در باد گم شد، هستيم. يادي از کساني چون غلام‌حسين به‌نژاد بايگي است. نامي که يادآور خيل عظيمي غلامحسين‌ها، به‌نژادها و بايگي‌ها بوده است. وقتي راوي در گورستانِ خراب شده با آن‌ها گفت‌وگو مي‌کند.
رمان «خيابان بهار...» رمان گم‌شدگي‌هاي نسل اندر نسل اين خاک است.

تن پوشي ازآينه
ساخت ماية نمايش‌هاي ايراني در آثار بهرام بيضايي

رسول نظر زاده

انتشارات روشنگران ومطالعات زنان
چاپ اول 1384

بررسي انواع نمايش هاي سنتي وعاميانة ايراني در آثار بهرام بيضايي دركتاب «تن پوشي از آينه» مورد بررسي و پژوهش قرارگرفته است. بيضايي با پشتوانة چهار دهه از عمر هنري خود از لوازم قصه‌ها و شكل‌هاي كهن نمايش قصة خود را باز مي‌سازد . قصه‌هاي عاميانه با قابليت و دلالت‌هاي معنايي ديگر در آثار او رخ مي‌نمايد.
اين كتاب نگرشي از منظركنكاش در فرم‌هاي نو نمايشي برگرفته از نمايش‌هاي عاميانه است. اين شكل‌ها در آثار بيضايي تركيبي خودبسنده از نقالي، تعزيه، تقليد، اسطوره، آيين و انديشه‌هاي امروزي است.
سابقه و سنت‌هاي ديرينة نمايشي در زندگي مردم سرزمين‌مان به تنهايي در كم‌تر كتابي سرجمع شده است. در فصل هفتم كتاب به طور مفصل به معرفي و واژه شناسي نمايش‌هاي سنتي ايراني (تقليد، تعزيه، نقالي، نمايش عروسكي و آيين‌ها) مي‌پردازد.
بيضايي در اهميت اين رويكرد گفته است:«ممكن است بشود با استفاده از سبك اجرايي و ارزش‌هاي سنتي نمايش‌هاي عاميانه و مردمي و پيش بردن محتواي آن به سوي تفكر واقع‌بيني روشن‌فكرانة امروزي يك نمايش ايراني در خور شرايط و تحول‌هاي تازه به وجود آورد.»
رسول نظرزاده نويسندة كتاب «تن پوشي از آينه» دستي هم در نوشتن داستان دارد. با نقد و بررسي‌هاي سينمايي او در ماهنامة دنياي تصوير مي‌توان آشنا شد.
فروش اينترنتي و online ازطريق سايت آي آي كتاب: www.iiketab.com

مردی در حاشیه

شهرام رحیمیان

نشر باران

چاپ اول، 2005 سوئد

شابک: 9-96-88297-91

طرح جلد: امیر صورتگر

www.baran.st

مجموعه داستان «مردی در حاشیه» نوشتهی شهرام رحیمیان توسط نشر «باران» منتشر شد.

این کتاب، سه داستان کوتاه «مردی در حاشیه»، «بویی که سرهنگ را دلباخته کرد» و «زنی برای کشتن و دوست داشتن» را در برگرفته است.

دو داستان نخست این کتاب‌، هم‌چون کتاب اول این نویسنده، «دکتر نون زنش را بیشتر از مصدق دوست دارد» (که در سال 1380 روانه بازار کتاب شده بود) از طنزی تلخ برخوردار است. فضای هر سه داستان این مجموعه، در خیابانی قدیمی به‌نام «عزیز‌آباد» شکل گرفته است.

ا40 فيلم، 40 نقد، 40 فيلم­ساز

  عباس بهارلو

نشر علم

چاپ اول: 1383

قطع وزيري، جلد سخت، 1650 نسخه، مصور، 456 صفحه، 5250 تومان 

كتاب به روايت مقدمة عباس بهارلو گزيده‌ای از 150 نقدی است كه وی از 1378 تا 1382 برای چند برنامة تلويزيوني نوشته و متن‌ها در آن برنامه‌ها تغييراتي كرده، اما در كتاب، شكل كامل آن‌ها آمده است. توالي چاپ نقدها براساس سال ساخت و نمايش آن‌ها است و نويسنده در هر نقد، دربارة ديگر آثار سازندگان فيلم‌ها نيز نظرات خود را نوشته است.

فيلم‌هايي كه نقدشان در اين كتاب چاپ شده عبارتند از: بي‌نوايان، خبرنگار خارجي، شاهين مالت، جلادها نيز مي‌ميرند، آرزوهای بزرگ، جويندگان، يوجيمبو، سالواتوره جوليانو، كوايدان، فارنهايت 451، نبرد الجزيره، ساكو و وانزتي، رابط فرانسوي، رابطه فرانسوی 2، حرفه: خبرنگار، برخورد نزديك از نوع سوم، جاده‌های جنوب، كاگه موشا، درخشش/ تلألو، گاندي، كشتزارهای مرگ، افسانة قلعه سورام، صبح‌به‌خير بابل، زندگي در نوسان، هنری پنجم، انگشتر عقاب‌نشان، به نام پدر، مظنون‌های هميشگي، آخرين گام‌های يك محكوم به مرگ، مرد مرده، بازي، دايره كامل، نام من جو است، نمايش ترومن، رونين، جغد خاكستري، آدم‌های نازنين، امپراتور و آدم‌كش، داستان استريت، بولينگ برای كلمباين. (نقدها حاوی اطلاعاتي درباره زندگي و آثار فيلم‌ساز نيز هست. هر نقد با يك پوستر تمام صفحه‌ شروع و با چند عكس نيم‌صفحه‌ای از همان فيلم به پايان رسيده است.)

 دانش­نامة سينمای ايران

عباس بهارلو (با هم‌كاري شهناز مرادي كوچي)

نشر قطره، جاپ اول1383، رحلي، جلد سخت، 1650 نسخه، مصور، 513 صفحه، 8 هزار تومان.

هوشنگ گلمكاني در همان نقد قبلي‌اش دربارة كتاب «دانشنامة سينمای ايران» تأليف عباس بهارلو نيز نوشته است: «به همه منابع و مراجعي كه تا كنون به عنوان فرهنگ شخصيت‌های سينمای ايران (اعم كارگردان و بازيگر و آهنگ‌ساز و... حتي كتاب‌های تخصصي‌تري كه موزه سينمای ايران سال گذشته منتشر كرد و چهره‌پردازان و گويندگان و فيلم‌برداران و طراحان صحنه و لباس و فيلم‌نامه‌نويسان و عكاسان فيلم و متصديان جلوه‌های ويژه را هم وارد اين منابع كرد) عباس بهارلو با پشتكار و وسواس هميشگي‌اش خشت‌های تازه‌ای افزوده است. دانشنامه سينمای ايران، حاوی مشخصات كلي و فهرست فيلم‌های حدود 2000 سينماگر ايراني است كه تعداد زيادي از آن‌ها، برای نخستين بار وارد يك كتاب مرجع شده‌اند. علاوه بر حرفه‌های يادشده، تعدادي از مدخل‌های اين كتاب مربوط به دستياران فيلم‌بردار، دستياران كارگردان، مديران توليد و تداركات، انيماتورها، مديران دوبلاژ، متصديان امور فني سينما، طراحان پوستر، صدابرداران و صداگذاران، منشي‌های صحنه، تهيه‌كنندگان و شايد حرفه‌های ديگري است كه هيچ‌گاه در فرهنگ‌نامه‌ها و منابع سينمای ايران، مشخصات و كارنامه‌شان ثبت نشده است. البته مشخصات سينماگران در اين كتاب بسيار مختصر است (سال و محل تولد و مرگ ـ در صورت فوت ـ نام اصلي، نسبت با ساير سينماگران، مدرك تحصيلي، سال و اثري كه با آن سينما را شروع كرده‌اند، جايزه‌ها، آثار غيرسينمايي مانند انتشار كتاب و غيره و اطلاعات ديگري از جمله مهاجرت و بازگشت و محل فعاليت‌ها). فهرست كارهای تئاتري و تلويزيوني در مدخل‌ها، كامل نيست و روش مؤلف در اين مورد كه منابع اندك است، ثبت گزيده‌ای از معروف‌ترين آثار تئاتري و تلويزيوني سينماگران است، اما بهترين، مهم‌ترين و مفيدترين بخش كتاب، فهرست كاملي از همه آثار سينمايي سينماگراني است كه مدخلي در اين كتاب دارند؛ به اضافه سال توليد و كارگردان فيلم‌ها... جديت و سخت‌كوشي از سروشكل كتاب هم پيداست. مؤلف به شيوه رايج مرجع‌های مشابه در دنيا، برای چاپ عكس‌های سينماگران، بنا را بر تك‌چهره‌های آن‌ها گذاشته و در موارد بسيار معدودي به عكس آن‌ها در يك فيلم رضايت داده. در هيچ يك از منابع سينمای ايران، اين همه تك‌چهره از سينماگران ايران (كه به‌خصوص عكس‌های قديمي‌تر بسيار ديدني و خاطره‌انگيزند) يك‌جا نيامده است.»

خود بهارلو نيز در يادداشت آغاز كتاب «دانشنامة سينمای ايران» توضيح داده كه آن چه در كارهای مشابه، كه تا قبل از اين منتشر شده، ثبت اطلاعات مربوط به شناخته‌شده‌ترين فعالان سينما بوده است؛ اما وی در «دانشنامة سينمای ايران» نظير همان كاري را انجام داده‌ام كه در «فيلمشناخت ايران» انجام داده بوده ‌است؛ حتي مشخصات بسياري از افرادي كه دستيار كارگردان، دستيار فيلم‌بردار، برنامه‌ريز، تداركاتچي، مدير توليد، طراح صحنه و لباس، دكوراتور و... هم بوده‌اند در «دانشنامة سينمای ايران» ثبت شده است. ضمن اين‌كه بخش مربوط به فيلم‌شناسي افراد هم كاملاً «به‌روز» شده است.

 فيلمشناخت ايران     

  دورۀ دوجلدی:

      جلد اول: فيلم شناسي سينمای ايران (1357 - 1309)

      جلد دوم: فيلم شناسي سينمای ايران (1372 - 1358)

  عباس بهارلو

   نشر قطره، چاپ اول، 1384
  رحلي، جلد سخت، 2200 نسخه، مصور
   664 صفحه  14000تومان

عباس بهارلو در در يادداشت ابتدای جلد اول كتاب «فيلمشناخت ايران» نوشته است وقتي سينمای ايران از دهة 1330 سر و شكل گرفت خيلي‌ها سينما را كوچك‌تر از آن مي‌دانستند كه دربارة آن بحث و گفت‌وگو كنند. بنابراين موقعي كه يكي از نخستين محققان سينمای ايران به‌نام شادروان عبدالحميد شعاعي تهراني اول بار در سال 1339 برای ثبت مشخصات فيلم‌های سال 1338 (25 عنوان) در كتاب «سينمای ايران» اهتمام ورزيد، و وعده داد كه در پايان هر سال چنين كتاب‌هايي منتشر خواهد شد هيچ‌كس از وی حمايت نكرد، و نتيجه‌اش اين شد كه آقای شعاعي كارش را به آن شكلي كه وعده داده بود ادامه نداد. در آن سال‌ها گروهي از منتقدان مثل دكتر امير هوشنگ كاوسي معتقد بودند كه اگر روزی قرار باشد تاريخ سينمای تدوين شود ذكر نام فيلم‌های آن باعث تأسف خواهد بود، اما معدودی از افراد هم مثل آقای فرخ غفاری اعتقاد راسخ داشتند كه ثبت اطلاعات همين فيلم‌ها نه آن‌ها را بزرگ مي‌كند و نه كوچك؛ اما اين حسن را دارد كه مي‌تواند به عنوان يك منبع و مرجع مورد استفاده قرار گيرد. از اين‌رو بهارلو با اعتقاد به اين كه بدون داشتن اطلاعات و منابع كافي و موثق و شناخت از كم و كيف هر موضوع نمي‌توان تاريخ آن را به تحقيق دربارة فيلم‌های سينمای ايران از بدو پيدايش تا امروز پرداخت؛ با اين اعتقاد كه اين‌گونه كتاب‌های مرجع راه را برای نوشتن تاريخ سينما هموار مي‌كنند؛ مثلاً با ثبت كامل مشخصات فيلم‌های سينمای ايران در فاصلة سال‌های 1309 تا 1357 در جلد اول «فيلمشناخت يران» ديگر مي‌دانيم كه چه تعداد كارگردان، فيلم‌نامه‌نويس، تدوين‌گر، عكاس، بازيگر، تهيه‌كننده، استوديو، لابراتوار و مانند اين‌ها در تاريخ سينمای ايران فعال بوده‌اند، چه‌مقدار كار كرده‌اند، كي آمده‌اند و كي رفته‌اند و با توجه به فيلم‌هايي كه ساخته‌اند چه نوع سينمايي را دنبال كرده‌اند. از نظر وی وقتي اين‌ها را نشناسيم و از كم و كيف فعاليت‌شان اطلاع نداشته باشيم چه‌گونه مي‌خواهيم تاريخ مربوط به آن‌ها را بنويسيم؟

بهارلو دربارة منابع خود در اين كار تحقيقي توضيح داده كه منابع وی در وهلة اول خود فيلم‌ها بوده، كه در مدت بيش از هفده سال بيش از هشتاد و پنج درصد آن‌ها را ـ حتي فيلم‌هايي را كه فقط دو سه پرده از آن‌ها باقي مانده بود ـ در جاهای مختلف يافته و ديده و اطلاعات مربوط به آن‌ها را وانويسي كرده است. در مورد كم‌تر از پانزده درصد بقية فيلم‌ها هم ـ كه ظاهراً تمام كپي‌های آن‌ها نابود شده يا فعلاً به آن‌ها دسترسي نيست ـ از اطلاعات مندرج در مطبوعات همان سال‌ها استفاده كرده است، و در مواردی هم اطلاعات مربوط به اين فيلم‌ها را با پرس‌وجو از عوامل سازندة فيلم‌ها كه در قيد حيات بودند كامل كرده است.

در همين مدت اندكي از انتشار و توزيع كتاب «فيلمشناخت ايران» مي‌گذرد نقدها و يادداشت‌های مثبتي دربارة آن در مطبوعات سينمايي و غيرسينمايي درج شده است. به‌عنوان مثال هوشنگ گلمكاني، سردبير مجلة «فيلم»، در سطوری از نقد مفصل خود نوشته است: «حالا ديگر با قاطعيت مي‌توان گفت كه عباس بهارلو (زماني متخلص به غلام حيدري) سخت‌كوش‌ترين و مؤثرترين مورخ و محقق سينمای ايران است كه با مجموعه كتاب‌های تحقيقي‌اش، مهم‌ترين منابع موجود را به گنجينه ادبيات سينمايي ايران افزوده است؛ آن هم در حالي كه سنت «امحای مدارك و شواهد» در سرزمين ما بسيار طولاني و آشناست و سندها و اطلاعاتِ موضوع چنين تحقيق‌هايي معمولأ در كتاب‌خانه‌ها و نشاني‌های سرراست پيدا نمي‌شود و اگر هم بشود، دارندگان آن‌ها را به راحتي در اختيار كسي نمي‌گذارند... با اين حال جدا از تعريف‌های مرسوم، بار ديگر بايد همت و تلاش و دقت و وسواس مؤلف را ستود. لازم نيست تاريخ، بعدها چيزی را ثابت كند؛ همين حالا هم مي‌شود گفت كه بهارلو حق بزرگي در زمينه ثبت اطلاعات تاريخ سينمای ايران به گردن ادبيات سينمايي اين سرزمين دارد، اما بي‌شك با گذشت زمان، اهميت كار او آشكارتر خواهد شد.»

ناصر صفاريان نيز در يادداشت‌هايي كه در روزنامة «ايران» مي‌نويسد، دربارة اين كتاب و مجموعه آثار بهارلو نوشته است: «حالا ديگر عباس بهارلو سطح تحقيق در زمينه‌های سينمايي را به حدی بالا برده كه هر چند وقت يك‌بار با كتابي جديد به ما ثابت مي‌كند تنها كسي است كه مي‌تواند با خودش رقابت كند. دقت، موشكافي و حجم پژوهش‌های او دربارة سينمای ايران بيش از هر چيز ما را شگفت‌زده مي‌كند. انجام كارهای بزرگ در اين حد و اندازه، آن‌هم در سرزميني كه مردمانش اصولاً علاقه‌ای به ثبت و ضبط ندارند و كم‌تر فردی اهل يادداشت‌برداری روزانه است و كم‌تر نهاد و مؤسسه‌ای علاقه‌مند به داشتن آرشيو، يك تقدير و تشكر درست و حسابي مي‌خواهد؛ اما به همين دليل ذكر شده، گويا برای متولياني كه وظيفه‌شان انجام دادن و سروسامان دادن به اين تحقيق‌ها است، اصلاً مهم نيست كه يك نفر پيدا شده و كار به اين بزرگي را انجام داده است.»

آن‌چه در جلد اول «فيلمشناخت ايران» خاطره‌انگيز است درج يك عكس از هر فيلم در كنار مشخصات كامل و خلاصه داستان همان فيلم است. ضمناً در اين جلد از كتاب چهل صفحه پوستر و عكس رنگي از فيلم‌ها نيز درج شده است.

گم­شدگان شبستان

رمان

حسن اصغری

غرش ماشين­های به زنجير افتاده را مي شنيدم و حلقه­های دود صدها لوله را مي ديدم که در هوا پر و بال مي زدند. غرش­ها گاه انفجاری مي شد و من هول زده و گيج و منگ دنبال ترکش مي­گشتم تا نگاهم به اندام ناشناسي دوخته مي شد. ناشناس آن سوی خيابان، تکيه بر ستون فلزی چراغ برق ايستاده بود و نگاهش روباه­وار همه جا را مي­پائيد و حتي در آسمان دود آلوده دنبال پرنده مي­گشت.

پلک­هايم باز سنگين شدند که ديدم به قد يک ماهي شده­ام. روی پهنه پاروی نانوايي دراز کشيده بودم که شاطر نانوايي، پارو را هل داد. پهنة پارو سرخورد توی تنور و شعلة آتش کنج تنور به سويم کشيد. جيغ کشيدم که صدايم در تنور تکرار شد و افتاد روی سر خودم. ديدم لباس بر تنم نيست و عريان در پهنة پارو دراز کشيده­ام و صدای جزجز سوختن گوشت تنم را مي شنيدم. دو آدم عريان ديگر هم که به قد ماهي بودند، لغزيدند توی تنور، آن ها آرام آرام سرخ و کبابي شدند و جزجز سوختن گوشت تن­شان در تنور مي پيچيد.

 دو تکه از نگاه خيالي اوّل و نگاه خيالي ششم

حسن اصغری در جديدترين اثرِ خود با شش نگاه خيالي، رماني کوتاه از چند پارگي زندگي روزمرۀمان را به نگارش درآورده است. سلسله حوادث و وقايعي که چندان هم خيالي و دور از واقعيت نيستند و فقط ممکن است تکرار مکررات ماهيت کابوس­وار آن را به امری بديع و معمول تبديل کند.

خان و ديگران

مجموعه داستان

عبدالحسين نوشين

خان و ديگران مجموعه چهار داستان به نام­های خان و ديگران، ميرزا محسن، خاطي و استکان شکسته از عبدالحسين نوشين است همان گونه که در مقدمه اين مجموعه نوشته آمده است، عبدالحسين نوشين همواره در مقام يکي از بانيان هنر تئاتر نوين در ايران شناخته شده است، و کم­تر سخني از وی به عنوان داستان نويس به ميان آمده است. او که با نام­های مستعار قائم مقام، محسن سهراب، سهراب، فردوس و عبدالله فردوس هم فعاليت هنری و ادبي داشته، در سال يک هزار و دويست و هشتاد در مشهد متولد شد و در يک هزار و سيصد و پنجاه در شوروی در گذشت. در سال هايي که کارگردان نام آور تئاتر بود نمايش نامه­های بسياری را نوشت و ترجمه کرد.

 در اين مجموعه داستان همانند نمايش نامه­ها پرداختن به مسايل اجتماعي هدف اصلي­تر نوشين است. اگر تلاش کرده است تا به ثبت و ضبط احوال غير معمول و ناشناخته طبيعت بشری هم بپردازد.

آب و خاک

رمان

جعفر مدرس صادقي

«جعفر مدرس صادقي» در رمان کوتاه آب و خاک، بار ديگر، پس از بيست و شش سال بهمن اسفنديار نظامي سابق و از وابستگان حکومتِ قبلي را به ايران مي آورد و در خيابان­های تهران او را با گذشته خود و شرايط فعلي زندگي اطرافيانش رو در رو مي­کند.

آن­چه به هنگام خوانش اين رمان بيش از هر جنبه ديگری جلب توجه مي­کند. داستان سرايي قوی آن است. به­طوری که خواننده مجبور مي­شود آن­را تا پايان يک نفس بخواند.

حال در اين سفرِ پر شتاب چيزی هم عايد خواننده خواهد شد يا نه بستگي به نوع نگاه و ميزان توقع هر خواننده­ای از يک اثر ادبي دارد.

چه بسا يک اثر ادبي به همان آسودگي و شتابي که خوانده مي­شود از خاطر هم مي­رود و بر عکس دشواری حاصل از مطالعه و درک يک متن خواننده را دچار لذت خواندن مي­کند. و خاطره متن را تا مدت­ها در وجودش ماندگار مي کند.

يك مهماني يك رقص

     و داستان‌های ديگر       

آيزاك باشويس سينگر(1904ـ1991) (برندۀ جايزة نوبل 1978)

برگردان: مژده دقيقي